Gezondheid & Zorg

Wachten op ggz-hulp duurt nu gemiddeld 24 weken

· 5 min leestijd

Je huisarts verwijst je door naar de ggz, en dan begint het echte wachten. Niet een paar weken, maar gemiddeld 24 weken voordat je behandeling start. Dat is geen incident of uitschieter, dat is het gemiddelde in Nederland. En het wordt elk jaar erger, niet beter.

De cijfers die MIND dit jaar naar buiten bracht

Patiëntenorganisatie MIND en consumentenprogramma Radar brachten in februari 2026 cijfers over 2025 naar buiten die weinig ruimte voor twijfel laten. Meer dan 100.000 keer liep iemand tegen een wachtlijst in de ggz aan, en bij bijna de helft van die gevallen was de wachttijd langer dan de afgesproken maximale 14 weken. Gemiddeld duurde het 24 weken voordat een behandeling startte, drie weken langer dan in 2024. Voor mensen met een persoonlijkheidsstoornis lag dat gemiddelde nog hoger: 32 weken.

Al bij het eerste gesprek loopt het mis. De afspraak is dat een intake binnen 4 weken plaatsvindt, maar in de praktijk duurt dat gemiddeld 14 weken. Dienke Bos, directeur-bestuurder van MIND, noemt de cijfers onacceptabel en roept het kabinet op om cruciale ggz uit de marktwerking te halen. De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) reageerde dat de wachttijden onwenselijk zijn, maar wijst ook naar gemeenten en het sociaal domein: niet elke hulpvraag hoort volgens de toezichthouder thuis in de ggz.

Niemand weet precies hoe lang de wachtlijst eigenlijk is

Het rare is dat zelfs die 100.000 een schatting is, geen harde telling. Onderzoekers van de Vrije Universiteit ontdekten dat de helft van de ggz-aanbieders fouten maakt bij het aanleveren van wachttijdgegevens aan de NZa. Een instelling die zestien verschillende ziektebeelden behandelt, telde soms haar wachtlijst zestien keer mee: honderd echte patiënten werden zo op papier 1.600 wachtenden. Ook gaven aanbieders wachttijden op voor aandoeningen waarvoor ze helemaal geen behandeling aanboden.

Hoogleraar gezondheidseconomie Xander Koolman, die het onderzoek leidde, zegt dat dit eerder komt door gebrek aan aandacht en zorgvuldigheid dan door opzet. Zijn conclusie is ongemakkelijk simpel: "Maar omdat veel van de data niet kloppen, weten we niet goed hoelang de wachtlijsten precies zijn." Marjo Vissers, bestuursvoorzitter van zorgverzekeraar VGZ, erkent dat het gebrek aan betrouwbare cijfers het inkopen van voldoende zorg frustreert, maar wil dat wel op basis van goede data doen. Een woordvoerder van brancheorganisatie De Nederlandse GGZ zegt dat het informatieportal waarmee instellingen moeten rapporteren niet altijd goed werkt.

De Consumentenbond wil dat de toezichthouder ingrijpt

Op 13 oktober 2026 eiste de Consumentenbond dat de NZa harder optreedt tegen zorgverzekeraars die te weinig ggz-zorg inkopen. De bond vindt dat verzekeraars geen omzetplafonds mogen afspreken met zorgaanbieders zolang de wachttijden de Treeknormen overschrijden, de wettelijk afgesproken maximale wachttijden van 4 weken voor een intake en 14 weken voor het starten van een behandeling. "Een zorgverzekering moet meer bieden dan een plek op een wachtlijst," schrijft de Consumentenbond in de verklaring.

Dat omzetplafonds een rol spelen is geen nieuw signaal. Instellingen krijgen van verzekeraars een maximum budget per jaar, en zodra dat plafond bereikt is, stoppen ze met het aannemen van nieuwe patiënten, soms al in het voorjaar. Voor wie dan net is doorverwezen, betekent dat simpelweg wachten tot het nieuwe jaar begint en het budget weer opengaat.

Wat je zelf kunt doen als je op de wachtlijst staat

Je hoeft niet lijdzaam af te wachten tot je naam bovenaan de lijst verschijnt. Zorgverzekeraars hebben wettelijk een zorgplicht: als de wachttijd bij je eigen aanbieder langer is dan de Treeknorm, moet je verzekeraar actief helpen zoeken naar een plek bij een andere aanbieder, ook als die niet gecontracteerd is. Veel mensen weten dat niet en bellen daarom nooit de wachtlijstbemiddeling van hun verzekeraar.

Ondertussen helpt het om niet alleen op de ggz te wachten. Een huisarts kan vaak al via de praktijkondersteuner geestelijke gezondheidszorg (POH-ggz) kortdurende begeleiding bieden tijdens het wachten. En als de aanmelding voortkomt uit aanhoudende stress of overbelasting, is het de moeite waard om eerst te kijken of structurele aanpassingen al verlichting geven. Lees bijvoorbeeld ons artikel over de signalen van een burnout of hoe je grenzen stelt zonder schuldgevoel, allebei stappen die klachten kunnen verlichten terwijl je op de formele wachtlijst staat.

Waarom dit voorlopig niet minder wordt

Met een wachttijd die drie jaar op rij stijgt, een registratiesysteem waarvan onderzoekers zelf zeggen dat het niet klopt, en een toezichthouder die de bal doorspeelt naar gemeenten, is er geen snelle oplossing in zicht. De Consumentenbond zet nu in op juridische druk bij de NZa, maar dat traject kost tijd. Voor wie nu wordt doorverwezen, blijft de praktische les hetzelfde: vraag je verzekeraar actief om wachtlijstbemiddeling, en reken niet op een snelle intake. Dat klinkt onbevredigend, maar het is wel het verschil tussen 24 weken wachten en soms een stuk minder.

Zorgkosten blijven ook los van de ggz stijgen. Wil je weten wat dat voor je portemonnee betekent? Lees ook ons artikel over de hogere zorgpremie in 2027.

N
Geschreven door Nienke Bos Gezondheids- & Welzijnsredacteur

Nienke begon zich pas echt voor gezondheid te interesseren toen ze midden twintig een periode van chronische stress doormaakte die haar lichaam dwong om te luisteren naar signalen die ze jarenlang had genegeerd. Die wake-up call leidde tot een fascinatie voor de wetenschap achter gezondheid en welzijn die ze uiteindelijk tot haar beroep maakte. Ze studeerde gezondheidswetenschappen aan de VU Amsterdam en werkte als voorlichter bij het Voedingscentrum voordat ze fulltime schrijver werd. Haar artikelen zijn altijd onderbouwd met wetenschappelijk onderzoek maar geschreven in een toon die voelt als een gesprek met een goede vriendin. Ze heeft een uitgesproken hekel aan detox-hypes en superfoods die meer beloven dan ze waarmaken en schroomt niet om dat in haar stukken te benoemen.