Miljoenen mensen wereldwijd kampen nog steeds met long covid. Vermoeidheid, brainfog, spierpijn - de klachten zijn eindeloos en frustrerend vaag. Maar nieuw Nederlands onderzoek van het UMC Utrecht brengt eindelijk een concreet mechanisme in beeld. En dat kan het begin zijn van een echte behandeling.
Auto-antilichamen als boosdoener
Onderzoekers van het UMC Utrecht volgden sinds 2022 een groep van 34 mensen met long covid en 15 mensen die wel corona hadden gehad maar geen langdurige klachten ontwikkelden. Ze richtten zich specifiek op immunoglobuline G (IgG), een veelvoorkomend type antilichaam in het bloed.
Het resultaat was opvallend. Bij long covid-patiënten bleken deze antilichamen zich niet alleen te richten op het virus, maar ook op gezond lichaamsweefsel. Je eigen afweer keert zich dus letterlijk tegen je - een vorm van auto-immuniteit die eerder bij ziekten als reuma en lupus wordt gezien.
Muizen bewijzen het verband met pijn
Om te testen of die antilichamen daadwerkelijk klachten veroorzaken, injecteerden de onderzoekers antilichamen van long covid-patiënten bij muizen. De muizen werden opvallend gevoeliger voor aanraking en pijn. Ze trokken hun pootje sneller terug van een warm oppervlak dan muizen die antilichamen van gezonde proefpersonen kregen.
Die verhoogde pijngevoeligheid komt exact overeen met wat veel long covid-patiënten dagelijks ervaren. Heb je zelf last van onverklaarbare pijn? Dan is het slim om fysiotherapie als optie te overwegen terwijl je op verdere behandelingen wacht.
Waarom dit onderzoek anders is
Er zijn de afgelopen jaren tientallen studies verschenen over long covid en het immuunsysteem. Wat dit Utrechtse onderzoek bijzonder maakt, is dat het niet alleen een verband aantoont, maar een causaal mechanisme laat zien. De antilichamen veroorzaken de klachten, ze zijn niet slechts een bijverschijnsel.
De resultaten zijn gepubliceerd in Cell Reports Medicine, een van de meest gerespecteerde wetenschappelijke tijdschriften op dit gebied. Immunoloog Niels Eijkelkamp van de Universiteit Utrecht zegt het zo: "We moeten die antilichamen bij patiënten verwijderen en kijken of de klachten verdwijnen."
Wat betekent dit voor een behandeling?
Als auto-antilichamen inderdaad de grote boosdoener zijn, opent dat de deur naar gerichte therapieën. Denk aan plasmaferese, een techniek waarbij het bloed wordt gefilterd om schadelijke antilichamen te verwijderen. Deze methode wordt al succesvol ingezet bij andere auto-immuunziekten.
Ook medicijnen die het immuunsysteem dempen, zogenaamde immunosuppressiva, zouden een optie kunnen zijn. Maar daarbij is voorzichtigheid geboden - je wilt het immuunsysteem niet te veel afremmen. Goede slaaphygiëne en een gezonde levensstijl blijven in de tussentijd essentieel om je lichaam zo goed mogelijk te ondersteunen.
Niet iedereen heeft dezelfde vorm van long covid
Belangrijk om te weten: niet alle long covid-patiënten hebben dezelfde onderliggende oorzaak. Ander recent onderzoek wijst op immuunuitputting, waarbij het afweersysteem juist te weinig doet in plaats van te veel. Ook virale persistentie, waarbij restjes van het virus in het lichaam achterblijven, speelt bij sommige patiënten een rol.
De Utrechtse ontdekking geldt vooral voor patiënten met veel pijnklachten. Voor mensen met vooral vermoeidheid of brainfog kunnen andere mechanismen verantwoordelijk zijn. Het goede nieuws is dat onderzoekers steeds beter begrijpen dat long covid geen enkele ziekte is, maar een verzameling van verschillende aandoeningen die elk hun eigen aanpak verdienen.
Wat kun je nu al doen?
Als je zelf met long covid kampt, is het verstandig om je klachten goed bij te houden en te bespreken met je huisarts. Vraag specifiek naar een doorverwijzing naar een post-covid poli als je dat nog niet hebt gedaan. Daar kunnen ze je bloed laten onderzoeken op markers van auto-immuniteit.
Daarnaast helpt het om bewust met je gezondheid bezig te zijn. Voldoende rust, matige beweging en goede voeding zijn geen wondermiddelen, maar ze geven je lichaam wel de beste kans om te herstellen. En met dit nieuwe onderzoek is er eindelijk hoop dat er binnenkort gerichte behandelingen beschikbaar komen.